Şub 25

2018 İLKBAHAR ILIMI

İLKBAHAR  ILIMI       (Vernal Equinox )

 

Bu yazıda     İLKBAHAR ILIMI  –  EKİNOKS   konusunu ele alıyoruz.

Aslında tanım olarak verip sonuçlarını yazmak çok kolay ve basit olurdu. Ama olayın ve sonuçlarının neden ve nasıllarını doğru şekilde öğrenmek daha güzel olur diye düşündüm.

 

Olayın kendisni anlatırken karşılaşacağınız ve ilk kez duyacağınız yeni tanımlar çıkacak karşınıza, sonra  bir diğeri de.. Bunları da öncesinde kısa bilgiler olarak vermek istedim.

” İlkbahar Ilımı”  ile ilgili bilgilenirken  göreceksiniz birçok bilmediğiniz şeyi de öğrenmiş olacaksınız.  Öyleyse fazla uzatmadan başlayalım.

 

Önce temel tanım ve kavramlar üzerinde duralım.

Gökküresi :   Güneş, gezegenler ve Ay  dahil bütün gökcisimlerinin üzerinde yeraldığı ve hareket ettiği varsayılan, merkezinde Yerkürenin bulunduğu sonsuz büyük yarıçaplı sanal bir küre.

Yerküremizin dönme ekseni  gökküresinin de dönme eksenidir. (Dönme ve dolanma hareketi yapan Yerküre üzerinde gözlem yapıyorsanız, çevrenizdeki gökcisimlerinin  hareketlerini farklı algılarsınız. Gözlediğiniz bu tür hareketlere  “görünür hareket” denilir.  Yerküre bu eksen etrafında  bir günde bir tam dönme yaparken, üzerindeki gözlemci de gökküresini bir günde, ters yönde bir dönme yapıyormuş gibi görür. Gökcisimlerinin doğması – batması, gün tanımı vb.  bu “Görünür Hareket” sonucunda oluşur.)

Dönme ekseninin   gökküresini kuzey tarafta kestiği noktaya Kuzey Gök Uçlağı (kutup noktası )  denir ve bu noktaya çok yakın olan yıldızın  (Kutup Yıldızının )  adı Polaris – Demirkazık ‘tır.

Gök Eşleği,  Yerkürenin Eşlek (Ekvator) düzleminin gökküresi ile arakesitidir.

Gök Eşleği,   Gökküresini iki eşit parçaya böler.

Dünyamız Güneş etrafındaki yörüngesinde dolanırken, üzerindeki bir gözlemci Güneş’e baktığında onu gökyüzündeki yıldızlar arasında bir yerde görür. Dünya dolanırken gözlemci Güneş’i gökyüzünde yıldızlar arasında dolanıyormuş gibi gözler.  Bunun dönemi bir yıl olduğundan bu harekete de “Yıllık Görünür Hareket” adı verilir. Mevsimler, yıl vb kavramlar bu hareket sonucu ortaya çıkar. .  (Güneş’imizin gökyüzünde gözlenen bu  yer değiştirmesi,  yerkürenin hareketi sonucunda gözlenen bir göreli-görünen harekettir. Güneş’in gerçek hareketi değildir. Bu   hareketi sırasında da bir yıl  süresince  Burç adı verilen 13 takımyıldızın sınırları içersinde yolalır.)

 

GÜNEŞ’imizin  bir yıl boyunca gökyüzünde izlediği çembere “TUTULUM” denilmektedir. Güneş, bu çember üzerinde  hergün yaklaşık 1 derece doğuya doğru yolalır.  Güneş ve Ay Tutulmaları,  YER, AY ve GÜNEŞ tam bu düzlem üzerinde ve aynı hizada olduklarında gerçekleşir. Tutulum denmesinin nedeni de budur. ( Diğer gezegenler ve AY da bu çembere çok yakın dolanırlar. Hepsinin dolandığı, Tutulum çevresindeki band şeklindeki bu bölgeye  ZODYAK KUŞAĞI  adı verilir. )

 

 

 

İlkbahar Noktası : Gök Eşleği ile  Tutulum  2 noktada kesişirler.  Tutulum çizgisinin  Gök Eşleğinin kuzeyine doğru çıktığı nokta  İlkbahar Noktası (İN), diğeri ise Sonbahar Noktasıdır (SN).

İlkbahar Ilımı  :  Güneş’in yıllık görünür hareketi sırasında  İlkbahar Noktasından (Gamma noktasından) geçtiği zaman.  Bu tarih  ;  Yerkürenin Kuzey yarıküresinde  ilkbahar mevsiminin başlaması  olarak tanımlanır.

Güneş Tutulum üzerinde hareket ederken  Gök Eşleğine uzaklığı yanı DİKAÇIKLIĞI sürekli değişmektedir. 21 Haziran’da Gök Eşleğinden kuzeye doğru  en fazla 23.5 derece uzaklaşır. 22 Eylül’de gökeşleğini keserek sonra güneye iner, 21 Aralık günü maksimum ( – değer alarak) 23.5 derece olur, sonra tekrar Eşleğe yaklaşır. 20-21 Mart günlerinde GÜNEŞ, gökeşleği üzerinde,  İlkbahar noktasında bulunur, bu konum İlkbahar ILIMI olarak adlandırılır.

Tutulum üzerindeki görünür hareketi sırasında,   Gökküresinin Güney tarafından Gök Eşleğine doğru yaklaşacak ve 20/21  Mart günü Gök Eşleği üzerinde olur ve İLKBAHAR ILIMI –  İLKBAHAR  EKİNOKSU  gerçekleşir.  Tam bu günde  Gece ve  Gündüz süreleri eşit ( 12 saat)  olur. ( EQUINOX  : Latince kökenli eşit olma anlamında bir sözcük.  Gece  ve gündüz sürelerinin eşitliğini vurgulamak üzere kullanılmaktadır.)  Sonraki günlerde ise Güneş, gökyüzünde Kuzey enlemlere doğru yolalır. Bu tarihten sonra gündüz süreleri 12 saatten daha uzun olacaktır, her geçen güz bu süre uzayacaktır.  (Süre hesaplamalarda Güneş’in merkezi kullanılır.  Güneş’in merkezi ufkun altına inmiş olsa bile  Güneş’in tamamen batması için kısa bir süre daha geçer. Sabah doğarken ise, Güneş merkezi ufkun üzerine çıkmadan kısa bir süre önce Güneşin üst kenarı  ışınlarını göndermiş olur. Bunun sonucu olarak, ılım gününde  hesaplamalar sonucu gece-gündüz eşitliği yazılırken  aslında Gündüz süresi 12 saatten daha fazla sürer. 15-16-17  Mart günlerinde gündüz=güneş ışığı gördüğümüz  ve gece= güneş ışığı görmediğimiz süreler eşit olup 12 saat olur. )  http://astrobilgi.orgekinoks-sonbahar-ilimi/

İlkbahar noktasının gökküresi üzerindeki konumu sabit değildir.  Bunun sonucu olarak  Güneş her yıl  İlkbahar Noktasından   aynı tarih ve saatte geçmez.

Şimdi bunun nedenleri ve nasıllarını temel bilgileri de vererek anlatalım;

YER  tam olarak bir küre değildir. Uçlak (kutup) noktalarından biraz basık ve bunun sonucu olarak Eşlek(ekvator) bölgelerinden biraz şişkin yapıdadır.

YER’in dönme ekseni  ile Tutulum’un normali arasındaki açı ( ya da bir başka deyişle ; Eşlek düzlemi ile Tutulum düzlemi arasındaki açı  yaklaşık 23.5 derecedir. Güneş Tutulum üzerinde olduğundan, Ay ile birlikte ( LUNISOLAR)   YER’e uyguladıkları kütleçekimi  ile  bu iki düzlemi çakıştırmaya zorlar.  Güneş ve Ay’ın uyguladıkları toplam etki, gezegenlerin uyguladıkları toplam etkiden 400 kat fazladır.

Dolanma  ve dönmeler sonucunda bu iki düzlem çakışmaz ancak YER’in dönme ekseni  Tutulumun normali etrafında konik  çizer ( ya da  dönme ekseni gökyüzünde Tutulumun uçlak noktası etrafında çapıı yaklaşık 23.5 derece olan bir çember çizer.)  İşte bu harekete  PRESESYON  hareketi denir.  (Bkz. video  :  presesyon2 )   İlkbahar Noktası bu çemberi   yaklaşık 26000  yılda tamamlar.

Dönme ekseninin gökküresini kestiği noktalardan kuzeydekinde Kutup Noktasında   Polaris-Demirkazık olarak adlandırdığımız Küçük Ayı takımyıldızının en parlak yıldızı (Alpha Umi)  bulunuyor.. Presesyon sonucunda bir süre sonra Kuzey Kutup Noktası  bu yıldızdan uzaklaşacak ve  presesyon çemberi üzerinde yerdeğiştirecektir.  Bu hareket nedeniyle   MÖ 3000  yıllarında kutup yıldızı   THUBAN iken  günümüzde Polaris kutup yıldızı olarak görünmektedir. Günümüzden yaklaşık 26000 yıl sonra  KUTUP noktasında tekrar Polaris’i görebileceğiz.

Toplam etkilerdeki değişimler nedeniyle de  bu çember üzerinde salınımlar oluşur.  Bu salınımların dönemi  18.6  yıldır. Genliği ise yaklaşık 9 yay saniyesi  gibi çok küçüktür. Bu değişime de NUTASYON hareketi  adı verilir.

PRESESYON hareketi sırasındaYER,  Eşlek düzlemi üzerinde konumunu değiştirir. Bunun sonunda da  İlkbahar noktasının  Tutulum  üzerindeki yeri sürekli değişir. Bu değişim Güneş’in Tutulum üzerindeki dolanma yönünün tersi yönündedir.

İlkbahar noktası  MÖ 4500  ile  MÖ 2000  yılları arasında  BOĞA,  daha sonra MÖ 100 yılına kadar  KOÇ takımyıldızı sınırları içinde  yerdeğiştirmiş,  MS 2700 yılına kadar  da BALIKLAR  takımyıldızı içinde  bulunacaktır.

Güneş, Tutulum adını verdiğimiz görünür  yörüngesini 365.256363   günde tamamlar. İlkbahar noktası ise  Tutulum üzerinde Güneş’in dolanma yönünün tersine kayma gösterir. Güneş’in  Tutulum üzerindeki İlkbahar Noktasından ardarda iki geçişi arası  365.24219  gündür. Bunun anlamı  Güneş’in İlkbahar noktasından geçişi her yıl  yaklaşık 20,41 dakika önce olur.

İlkbahar noktası  TUTULUM üzerindeki  yaklaşık  20,41  dakikalık  yolu  bir yılda kayıyorsa,  365.256363 günlük yolu ne kadar zamanda kayacaktır ?  Bunun anlamı,  İlkbahar Noktası  Tutulumun tamamını kaç yılda tamamlayacak ? ( Yerin dönme ekseni  PRESESYON hareketinin bir turunu kaç yılda tamamlayacak ? )

Bir yılda  ;  365.256363  gün  = 365.256363   * 24 * 60 dakika  =  525969  dakika eder.

Tutulumun tamamını dolaşması için geçecek süre :  525969 / 20.4133  =  25766  yıl  bulunur.

Sonuç olarak ;  Yerin dönme ekseninin yaptığı presesyon hareketinin dönemi 25766 yıldır. Yaklaşık 26 bin yıl diye söylenir.  26 bin yılda İlkbahar Noktası  Tutulum üzerinde bir tur atmış olur.

Peki, sıra geldi can alıcı soruya. Güneş’in ilkbahar noktasından geçişi, ilkbahar mevsiminin başlangıcı kabul edilir, bu yaklaşık 20/21 Mart günlerine denk gelir.  Bu nasıl olur ?

Bir Güneş yılı  uzunluğu  365.256363  gündür.

Bir takvim yılı uzunluğu   365 gündür.(Artık yıllar 366 gün )

Aradaki bu fark nedeniyle, takvimler başlangıçtan bu yana hep  değişikliklere uğramıştır. Takvimin aynı günleri  Güneş’in yörüngede aynı konumlara denk gelmesi için artık yıl gibi düzenlemeler yapılmaktadır. ( Takvimler konusunu bir başka yazı ile ele alacagım.. )

Ancak ilkbahar noktası tutulum üzerinde sürekli yer değiştirmektedir ve takvimlerdeki  “artık yıl”  düzeltmeleri yapılmamış olsaydı uzun  yıllar arasında bu ekinox tarihleri incelendiğinde (soldaki grafik) düzenli bir artış olduğu görülür. Geçmiş yıllara ait Ekinoks zamanları için  kaynak :   https://data.giss.nasa.gov/ar5/srvernal.html

Ancak, günümüzde kullandığımız takvimlerde bu düzeltmeler yapıldığı için  dört yılda bir   değişimlerle yılın aynı günlerine denk düşer. (Sağdaki grafik )

Bir başka ilginç konu ise yılın hangi günlerinde gerçekleşeceği ya da bu tarihlerin hangi günlere denk geldiğidir.

Bir olayın gerçekleşme zamanı belirtilmek istendiğinde “saat” zaman birimi kullanılır. Ancak, bu birim Güneş’in konumuna göre belirlenir.  Uluslararası bilimsel ortamda  dünyamız 24 saat dilimine ayrılmıştır. Ülkeler bu saat dilimlerinden birsini kabul etmişlerdir. Büyük alanlara sahip ülkelerde ise birden fazla  farklı saat dilimleri kullanılır. Bir olay olduğunda onun oluş zamanı her ülkede kendi saati ile belirtilir. Örneğin bir olay olduğunda İngiltere’de saat 15 ise, Türkiye için o olay  TBZ ile  saat 18 de gerçekleşmiştir.

Bir diğer örnekte ise;  bir olay olduğunda İngiltere’de saat 22 ve günlerden Çarşamba  ise, Türkiye için o olay  TBZ ile  saat  Perşembe günü saat 01 de gerçekleşmiş olur.  Astronomlar bu farklılıklardan kurtulmak için  bilimsel çalışmalarda  gün ortasında başlatılan bir Greenwich (İngiltere ) Ortalama Zamanını kullanırlar.

Ekinoks zamanları için de böyle olmuştur.  Ülkemizde Kış saati uygulaması kaldırılmış ve yıl boyunca ileri saat  yani yaz saati uygulanmaktadır. Bunun sonucunda ekinox zamanlarıdört yılda bir  21 Mart tarihine denk gelmektedir.  Örneğin 2018 yılında  20 Mart 19:15 te iken,  2019 yılında 21 Mart 00:58  de gerçekleşecektir.  Kış saati uygulanmaya devam edilseydi, tüm Ekinox tarihleri  20 Mart ta gerçekleşecekti.  Ne yapalım, bilim dünyası yerine  siyasiler bu konuda karar verince  bu tür değişik tarihler konuşulur oldu.

Yazının başında ne yazmıştık. Kısaca  tanımlanacak bir olay için uzun uzun bilgi aktaracaktık. Değişik konularda bir bilgi deposu gibi oldu. Sabırla okuduysanz birçok değişik konuda bilgilendiniz demektir.

Olmadı, konuyu iyice karıştırdım diyorsanız  mail adresim : zeynel.tunca@gmail.com

Bana yazın,   yine bu sayfalarda  daha kısa ve basit anlatımlarla aktaralım.  Sadece bu konularda değil, aklınıza gelen her konuda sorularınızı bekliyorum.

Bilimden uzaklaşmadan, sağlıkla kalın.

====================================================================== 

Şub 25

Yıldızların Renkleri

Karanlık bir gökyüzü altında, özellikle en parlak yıldızları, teleskop kullanmadan bile farklı renklerde görebiliriz. Ancak, gözümüz sönük yıldızların renklerini ayırtedemez. Bu yıldızların bazılarının renklerini bir dürbün veya küçük bir teleskop kullanarak belirleyebiliriz.

Yıldızların renkleri, bize onların atmosfer sıcaklıkları hakkında bilgi verir. Örneğin, Akrep (Scorpius) takımyıldızının kalbi Antares, bize kırmızı olarak görünürken Avcı (Orion) takımyıldızından Rigel, mavi olarak görünür. Antares’in sıcaklığı 3000 K iken Rigel’in sıcaklığı 20000 K’dir.

Güneş’in batarken kırmızı görünmesinin nedeni ise onun yüzey sıcaklığındaki değişimden dolayı değil, Güneş’ten salınan fotonların Yer atmosferindeki parçacıklarla etkileşmesinden dolayıdır. Işınımın bir kısmı atmosfer içinden geçip bize gelinceye kadar soğrulur ve saçılır. Bu saçılma mavi fotonları daha çok etkiler. Güneş ufka yakın konumdayken, ışınımı daha kalın bir Yer atosferi katmanından geçerek bize gelir. Bunun sonuncunda da mavi fotonların büyük bir kısmı saçılır; mavi fotonların azlığı güneş diskinin kırmızı görünmesine neden olur. Bu mavi fotonlar Yer atmosferinin tüm doğrultularında saçılır ve gökyüzünün mavi görünmesine neden olur.

Resimde farklı renklere sahip bazı çift yıldızlar görülmektedir (Angelo Secchi’nin bir çalışmasından).

Şub 23

2018 MART AYINDA GÖKYÜZÜ

MART AYINDA GÜNEŞ :

 

Bilgi Notu :

Yerküremiz  GÜNEŞ  etrafındaki yörüngesini bir yılda tamamlar. Dönme ve dolanma hareketi yapan Yerküre üzerinde gözlem yapıyorsanız, çevrenizdeki gökcisimlerinin  hareketlerini farklı algılarsınız. Gözlediğiniz bu tür hareketlere  “görünür hareket” adını veririz. (Bu konuyu ayrıca ele alınacaktır. Yerküredeki gözlemci olarak GÜNEŞ’i gözlediğinizde onun görünür hareketi sırasında hergün yaklaşık 1 derece doğuya doğru yerdeğiştirdiğini, bir yılda YER etrafında bir kez dolandığını gözleriz.  Güneş’imizin gökyüzünde gözlenen bu  yer değiştirmesi,  yerkürenin hareketi sonucunda gözlenen bir göreli-görünen harekettir. Güneş’in gerçek hareketi değildir.) Bu   hareketi sırasında da bir yıl  süresince  Burç adı verilen 13 takımyıldızın sınırları içersinde yolalır.

Bilgi Notu :

GÜNEŞ’imizin  bir yıl boyunca gökyüzünde izlediği çembere “TUTULUM” denilmektedir.  Güneş, bu çember üzerinde  hergün yaklaşık 1 derece doğuya doğru yolalır.  Güneş ve Ay Tutulmaları,  YER, AY ve GÜNEŞ tam bu çember üzerinde ve aynı hizada olduklarında gerçekleşir. Tutulum denmesinin nedeni de budur. Diğer gezegenler ve AY da bu çembere çok yakın dolanırlar. Hepsinin dolandığı, Tutulum çevresindeki band şeklindeki bu bölgeye  ZODYAK KUŞAĞI  adı verilir.

Bilgi Notu :

Güneş Tutulum üzerinde hareket ederken  Gök Eşleğine uzaklığı yanı DİKAÇIKLIĞI sürekli değişmektedir. 21 Haziran’da Gök Eşleğinden kuzeye doğru  en fazla 23.5 derece uzaklaşır. 22 Eylül’de gökeşleğini keserek sonra güneye iner, 21 Aralık günü maksimum ( – değer alarak) 23.5 derece olur, sonra tekrar Eşleğe yaklaşır. 20-21 Mart günlerinde GÜNEŞ, gökeşleği üzerinde,  İlkbahar noktasında bulunur, bu konum İlkbahar ILIMI olarak adlandırılır. Sonraki günlerde ise gökeşleğinden kuzeye doğru  uzaklaşır ve bu döngü sürer gider. Gökeşleğine olan açısal uzaklıktaki bu değişim, doğma-batma, gün süresi gibi kavramları belirler.

GÜNEŞ’imiz de Mart ayının  ilk günlerinde KOVA takımyıldızı sınırları içersinde bulunacaktır. 12 Mart   günü ise komşu BALIKLAR takımyıldızı sınırları içine geçecek ve ay sonuna  kadar bu takımyıldız sınırları içersinde görülecektir.

GÜNEŞ’in doğma ve batması bu ay içersinde, Coğrafya Yönleri olarak bildiğimiz Tam Doğu  ve  Tam Batı noktaları yakınlarında olacaktır.    Ayın ilk günlerinde, Tutulum üzerindeki görünür hareketi sırasında,   Gökküresinin Güney tarafından Gök Eşleğine doğru yaklaşacak ve 20 Mart günü Gök Eşleği üzerinde olacaktır. Bu noktaya  İlkbahar Noktası – ILIM Noktası denir ve  İLKBAHAR ILIMI –  İLKBAHAR  EKİNOKSU  gerçekleşir.  Tam bu günde  Gece ve  Gündüz süreleri eşit ( 12 saat)  olur.  Sonraki günlerde ise gökyüzünde Kuzey enlemlere doğru yolalır. Bu tarihten sonra gündüz süreleri 12 saatten daha uzun olacaktır, her geçen güz bu süre uzayacaktır.  ( Hesaplamalarda Güneş’in merkezi kullanılır.  Güneş’in merkezi ufkun altına inmiş olsa bile  Güneş’in tamamen batması için kısa bir süre daha geçer. Sabah doğarken ise, Güneş merkezi ufkun üzerine çıkmadan kısa bir süre önce Güneşin üst kenarı  ışınlarını göndermiş olur. Bunun sonucu olarak, ılım gününde  gece-gündüz eşitliği yazılırken  aslında Gündüz süresi 12 saatten daha fazla sürer.  16-17  Mart günlerinde gündüz=güneş ışığı gördüğümüz  ve gece= güneş ışığı görmediğimiz süreler eşit olup 12 saat olur.  Bkz.. http://astrobilgi.orgekinoks-sonbahar-ilimi/   )

Mart  ayının ilk günlerinde yaklaşık 11 sa 20 dk olan gündüz süresi ay sonuna doğru yaklaşık 65 dakika artacak ve 12 sa 35 dk olacaktır. ( Burada unutulmaması gereken özellik ; Türkiye’mizin doğusu ile batısı arasındaki doğma-batma saatleri arasındaki fark yaklaşık 1 saat civarındadır, ancak  enlemler arasındaki küçük zaman farkları dikkate alınmadığında gündüz süresi ülkemizin heryerinde aynı uzunlukta olur.)

Güneş, Mart  ayının ilk günleri Ankara’da 07:22 de doğacak,  ayın ilk yarısında çok fazla değişmeyecek olan bu doğma zamanı son günü ise 06:34 olacaktır. Artık her geçen gün  Güneş ışınlarını biraz daha erken göreceğiz,  akşam olurken  ise  batışını daha geç izleyeceğiz..

GÜNEŞ, Mart ayı süresince Ankara’da  saat yaklaşık 13:00  –  12:52  saatleri arasında  öğlen çemberinden geçecektir.  Diğer kentlerin Ankara’ya göre boylam farklarına uygun olarak, doğma ve batma zamanlarında olduğu gibi, öğlen çemberinden geçiş zamanları ; doğusundaki kentlerde daha erken, batısındaki kentlerde ise daha geç olacaktır. ( Örneğin   Ankara’nın Coğrafya Boylamı yaklaşık  32.8 derece doğu,  İzmir’in ise  27.1 derece doğu boylamı, buna göre aralarındaki boylam farkı  yaklaşık 5.6 derece olur.  Her bir derece Güneş’in hareketine uygun olarak 4 zaman dakikasına denk gelir. Buna göre 5.6 x 4 = 22.4 dakika eder.  Öyleyse Güneş, 1 Mart günü Ankara Öğlen çemberinden saat 13:02  te geçecek ise, İzmir öğlen çemberinden yaklaşık 22.4 dakika sonra  yanı  yaklaşık 13:24  de geçecek demektir. Ankara’dan daha doğudaki iller için hesap yapılırken boylam farkına denk zaman değeri bu kez  çıkartılır. Bu ayrıntıyı da unutmayalım…) 

GÜNEŞ,  Ankara ile aynı enlemli gözlem yerlerinde  Şubat  ayının   ilk günlerinde,  günortasında, Güney yönünde,   ufuktan en fazla 42 derece yüksekten geçecektir.  Ayın son günlerine doğru  ufuktan yüksekliği yaklaşık  54 dereceye ulaşacaktır. (Ankara’ya göre verilen bu değerler, güneye doğru kaç derece giderseniz o kadar artar.. Kuzeye giderseniz azalır.)  Her geçen gün GÜNEŞ ışınlarının  geliş eğim açısı artmasını sürdürecektir.  Isınma artacak, ancak geçmişten gelen bir deyişi de unutmayalım. “Mart kapıdan baktırır , kazma kürek yaktırır.”  

———————————————————————————————————————–

AY 

 AY,  elips şeklindeki yörüngesinde dolanırken  ;

11  Mart   AY,   Enöte  ( YER’e en uzak )  konumunda  :   404 675 km

26  Mart   AY,  Enberi ( YER’e en yakın ) konumunda  :   369 100 km

 

AY’ın   EVRELERİ :

Dolunay     :  02 Mart           Sondördün  :  09 Mart            Yeniay  :  17 Mart 

İlkdördün  :  24 Mart                Dolunay  :  31  Mart             

 

Tıpkı Ocak ayı içinde olduğu gibi   Mart ayı içinde  de  2 Dolunay gerçekleşecek.  Artık öğrendik. Bir ay içinde 2 dolunay gerçekleştiğinde ikinci Dolunay’a   MAVİ AY  deniliyor.

Artık biliyorsunuz,  bu durumun mavi renk ile bir ilgiisi yok.  AY  mavi renkte görünmez. YER atmosferindeki toz +parçacıkların türü ve miktarı uygun olduğunda  sözkonusu mavi bir renklenme olur.

Yine bildiğimiz gibi, Güneş ve AY , sabah doğduğunda ve akşam batmadan az önce  ufka yakın konumda rengi kızıllaşır, bu atmosferin etkisidir. Bu kızıllaşma miktarı da atmosferdeki toz, su buharı, bazı gazlar  vb miktarına  bağlıdır.

 

 

AY, Yer etrafındaki yörüngesinde dolanırken, gökyüzünde hergün GÜNEŞ’ten açısal olarak yaklaşık 13 derece   doğuya doğru uzaklaşır ve bunun sonucu olarak aynı  gözlem yerinde hergün yaklaşık 45-50 dakika daha geç doğar.

 

AY’ın evrelerine bakarak  doğma batma zamanlarını tahmin edebilirsiniz.

YENİAY  evresinde ise   Güneş ile hemen hemen aynı doğrultuda olacakları için aynı saatte doğar batarlar. Bu evrede iken bize dönük olan yüzü karanlık olacağı için ve ayrıca Güneş ışınları etkisi ile görülemez. 

İLKDÖRDÜN evresinde : GÜNEŞ öğlen çemberimizde iken, doğu ufkumuzdan  AY doğar,   GÜNEŞ battığında ise AY  Güney yönümüzde Öğlen Çemberimizde görülür. Gece yarısı olduğunda  AY batar.

DOLUNAY evresinde : Yerdeki gözlemciye göre GÜNEŞ ile ters-karşı  tarafıta yeralır. GÜNEŞ  batarken doğar,  bütün gece gökyüzünü aydınlatır, GÜNEŞ  doğarken AY batar.

SONDÖRDÜN evresinde : Gece yarısı olduğunda doğar,  sabah GÜNEŞ doğarken AY güneyde en yüksek konumunda olur. Öğlen olduğunda ise günortasında AY batar.

  

GEZEGENLERİN GÖZLENEBİLİRLİĞİ

 Bilgi Notu :

Tutulum düzlemine yakın olan, ZODYAK Kuşağı içinde dolanan  Gezegenler ve AY  Güneş’in Doğu tarafında olması durumunda, Güneş battıktan hemen sonra gökyüzünde görünürler. Batı tarafında olanlar ise,  Güneş sabah doğmadan önce doğarlar. Bu gökcisimleri  Güneş’e  açısal olarak ne kadar uzak olurlarsa o denli  fazla süre gözlenebilirler.  

MERKÜR ;  Mart ayının ilk günlerinde açısal olarak Güneş’in 9 derece  doğusunda ve  BALIKLAR  takımyıldızı sınırları içersinde bulunacak.  Her geçen gün doğuya doğru olan yörünge hareketi sırasında açısal olarak Güneş’ten uzaklaşak, 15 Mart  günü  açısal olarak Güneş’e en uzak konumda (En Büyük Doğu Uzanım EBDU = 18 derece ) olacaktır. İlerleyen günlerde ise görünen hareketinde  batıya doğru geri hareket yapacak ve açısal olarak Güneş’e yaklaşacaktır.  Ay ortasında, Güneş battıktan hemen sonra  uygun gözlem koşullarında, Batı ufkunda, ufka yakın bir konumda  Venüs ile yakın görünümde kısa süre gözlenebilecektir.  Diğer günlerde açısal olarak Güneş’e yakın olması nedeniyle gözlenemeyecektir.

VENÜS :   Mart  ayının ilk günlerinde,  Merkür ile yakın görünümde olarak  KOVA dan BALIKLAR  takımyıldızına geçecek, ay sonuna  ise KOÇ takımyıldızı sınırlarına girecektir.  Ay içinde Güneş’e açısal uzaklığı  doğusunda 19 dereceye kadar artacaktır.   Ayın sonlarına doğru oldukça parlak ( -3.5 kadir ) bir şekilde Güneş battıktan hemen sonra Batı ufkunda  ufka yakın bir konumda görülecektir.

 MARS :   Ayın ik günlerinde Güneş’in Batı tarafında  77 derece açısal uzaklıkta bulunan “Kızıl Gezegen”   12 Mart günü YILANCI   takımyıldızından YAY takımyıldızına geçecektir.  İlerleyen günlerde  doğuya doğru hareketini sürdürecektir. Bu hareket sırasında her geçen gün SATÜRN gezegeni ile açısal olarak yakınlaşacaktır. Güneş’in gökyüzündeki doğuya doğru görünür hareketinin daha hızlı olması nedeniyle, ayın son günü Güneş ile arasındaki açısal uzaklık daha da artacak, 91 derece olacaktır.  Gece yarısından sonra, güneydoğu ufkumuzdan  önce  JÜPİTER,  sırası ile  sonra   MARS ve SATÜRN doğacak,  sabah kadar gözlenebileceklerdir.  Ay sonuna doğru daha erken dogacak ve gözlem  süresi  daha da artacaktır.  

JÜPİTER :  Bu ay içersinde de Güneş’in batısında  bulunacaktır. Ayın ilk günlerinde açısal olarak Güneş’e  yaklaşık 105 derece uzaklıkta iken,  TERAZİ  takımyıldızı içersinde konumu fazla değişmemesine karşın, Güneş’in doğuya doğru hareketi nedeniyle ay sonuna doğru Güneş’ten açısal olarak  yaklaşık  136 derece uzaklaşmış olacaktır.   Bunun sonucu olarak  gezegenlerin en büyüğü olan bu dev gaz gezegen ayın ilk günlerinde geceyarısı,  doğu-güneydoğu ufkunda görünecek, ayın son günlerinde ise daha erken,  gece yarısından önce  doğacak ve  gün doğana dek uzun süre gözlenecektir.   -2  kadirden daha parlak görünümü,  Galileo  uyduları,  7-8 Mart geceleri AY ile yakın görünümde olması ile  güzel bir gözlem hedefi olmayı bu ay da sürdürecektir.


SATÜRN :  Mart  ayı   içersinde  YAY  takımyıldızı içersinde  konumu fazla değişmeyecek olan  “Halkaların Efendisi” denilebilecek bu güzel görünümlü dev gaz gezegen,  ayın ilk günlerinde Güneş’in Batı tarafında ve 61  derece açısal uzaklıkta olacaktır. Bu tarihlerde, Jüpiter ve Mars  tan sonra  Güneş’in doğuşundan yaklaşık 3 saat önce  doğacak ve gündoğumuna kadar Güneydoğu ufkumuzda gözlenebilecektir.   Ay sonuna doğru  Güneş’in doğuya doğru olan hareketi sonucunda açısal uzaklık 91 dereceye kadar çıkacaktır. Bunun sonucu ayın ilerleyen günlerinde, daha erken doğacak  ve daha uygun gözlem koşulları olacak demektir.


  

 

Mart  ayı süresince Güneş battıktan hemen sonra  Güney 

ufkumuzda  ÜLKER(Pleiades) Açıkyıldız Kümesi, BOĞA takımyıldızı, ardından parlak yıldızları ve görkemli bulutsuları  ile  AVCI (Orion) takımyıldızı doğmuş olacak ve onları gökyüzünün en parlak görünen yıldızı Akyıldız (Sirius) izleyecektir.  Gece yarısından sonra ise, güneydoğu ufkumuzdan sırası ile JÜPİTER; MARS ve SATÜRN gezegenleri yükselirken  AKREP, en parlak yıldızı Antares  ve YAY takımyıldızları ile Samanyolu merkezi doğrultusundaki parlak derin uzay cisimleri ile çok güzel gözlem hedefi ortaya çıkacaktır.

AY,  sondördün evresi sonrasında, 7 Mart’ta JÜPİTER,  10 Mart’ta  MARS ve 11 Mart’ta ise SATÜRN’e yakın görünümde olacaktır.  18-19 Mart Güneş battıktan hemen sonra Batı ufkumuza çok yakın konumda MERKÜR ve VENÜS ile yakın görünümde olacaktır.  İki günlük hilal şeklindeki AY ve iki gezegen güzel bir astrofotograf hedefi olur ancak ufka çok yakın olmaları, tan olayı, kısa süre gözlenebilmeleri işi zorlaştıracaktır.  Kolay gelsin.

Bu üç gezegenin sıralandığı yerlerde ise yine gökyüzünün güzel bir bölgesi bulunmaktadır. Antares gibi Akrep ve Yay takımyıldızının parlak yıldızları bu üçlüye ve Ay’a eşlik edeceklerdir.  Yay takımyıldızı bölgesinde  Samanyolu gökadamızın merkez doğrultusundaki  çok sayıda küme, bulutsu gibi derin uzay cisimlerinin var olması  gözlemciler için güzel hedef oluşturacaktır.

Kış mevsimi  bitiyor diye aldanmayalım. Mart ayı bu, hiç belli olmaz,, havalar soğuk olabilir.  Ancak kentlerden uzaklaştığınızda atmosfer daha temiz olur  ve  pırıl pırıl gökyüzü siz bekliyor olacaktır.

–—————————————————-

 

Gökyüzünüz açık olsun.. İyi gözlemler..

 

 

Günlere Göre

MART ayı Gökolayları     

01   AY ve Regulus(Aslan takımyıldızının en parlak yıldızı) çok yakın görünümde

02   AY;  DOLUNAY evresinde

18/19    MERKÜR; VENÜS ve AY yakın görünümde

07   AY ve Jüpiter yakın görünümde

09   AY ;   SONDÖRDÜN evresinde

10   AY ve MARS  yakın görünümde

11   AY ;  bu ay içinde Yer’e en uzak ( ENÖTE ) konumunda  404 675  km

11   AY ve SATÜRN yakın görünümde

15    MERKÜR,  en büyük doğu uzanımda ( EBDU = 18 derece )

17   AY ; YENİAY  evresinde

 

22  AY ve Aldebaran (Boğa takımyıldızının en parlak yıldızı)  çok yakın görünümde.

24   AY , İLKDÖRDÜN  evresinde

26   AY ;  bu ay içinde Yer’e en yakın ( ENBERİ )  konumunda  369 100 km

28   AY ve Regulus(Aslan takımyıldızının en parlak yıldızı) çok yakın görünümde

31    AY , DOLUNAY  evresinde

=================================================================

Şub 21

AÖS-22:Mudanya

23-25 Mart 2018 tarihleri arasında Mudanya’dayız. Seminer organizasyonu için Bursa Amatör Astronomi Kulübüne (BAAK) teşekkür ederiz. Ayrıntılı bilgiye BAAK sayfasından ulaşabilirsiniz.

Afiş için tıklayınız.

Başvuru için tıklayınız.

Program için tıklayınız.